موارد ابطال معامله

اگرکسی در حالت مستی بیهوشی و خواب معامله کندبه دلیل اینکه قصد ندارد معامله باطل میباشد 22/12/1397


از ملاک ماده فوق (قیاس منصوص العله) چنین بر می آید که علاوه بر موارد مذکور،معامله مجنون، صغیر غیر ممیز،ساهی( کسی که سهوا کاری را انجام می دهد) هازل( شوخ)، مجبور(در اثر اکراه مادی) و معامله صوری نیز به دلیل فقدان قصد باطل است؛همین حکم در کلیه مواردی که فقدان قصد معامل اثبات شود، جاری است؛ همین حکم در کلیه مواردی که فقدان قصد معامل اثبات شود، جاری است.

مثال: چنانچه فرزندی، مادر سالخورده خویش را به بهانه اخذ وکالت کاری) جهت مراجعه به ادارات ( به دفترخانه ببرد و از وی وکالت در انتقال ملک بگیرد، وکالت اخیر الذکر به دلیل فقدان قصد مادر) موکل( به انشاء چنین وکالتی، باطل است.) البته مشروط بر اینکه اثبات بشود./ م ۱۹۴ ق.م

معامله شخص معتاد یا بیمار صحیح است مگر اینکه اثبات شود در زمان انعقاد عقد ، فاقد اراده بوده اند که چنین عقدی نمعتبر نیست.

منظور از فقدان قصد،"قصد نتیجه" است، نه قصد فعل؛ چنانکه هازل، قصد فعل دارد ولی قصد نتیجه ندارد.
در مورد بیهوشی های بسیار عمیق و بدون بازگشت یعنی مرگ مغزی، خواه این حالت بر وکیل عارض شود یا موکل، قرارداد وکالت منفسخ است.چراکه اگر وکیل یا موکل یا موکل دچار مرگ مغزی را در حکم متوفی قرار دهیم براساس قواعد کلی، عقد خود به خود منفسخ می شود وچنان چه وی را زنده ای بدانیم که هر چند بر اساس یافته های پزشکی روز غیر قابل بازگشت به حیات واقعی است اما ممکن است روزی به حال عادی برگردد، قاعده لاضرر و حکم عقل به قبح ضرر و در نتیجه، نفی آن از سوی شارع، انفساخ وکالت را تایید نی کند.
.
📚
فرهاد بیات و شیرین بیات ،شرح جامع قانون مدنی(تهران: ارشد ۱۳۹۷) صفحه ۱۴۰
📚
محمود حائری مهریزی_ ولی الله نصیری رضی،"تاثیر اغما بر قرارداد وکالت در فقه و حقوق ایران"،۱۳۹۷،شماره۴،ص: ۸۲